راهبرد توسعه میان افزا یکی از راهبردهای نوین در زمینه مقابله با توسعه فیزیکی شهرها مطرح شده است. هدف اصلی این راهبرد تسخیر مجدد فضاهای شهری ازدست رفته و یا تخریب شده می باشد. هدف از تحقیق حاضر بررسی ظرفیت های توسعه درونی این شهر می باشد. نوع تحقیق کاربردی- توسعه ای و روش آن توصیفی-تحلیلی می باشد. جهت تجزیه وتحلیل داده ها و اطلاعات از روش ضریب آنتروپی شانون و هلدرن برای سنجش توسعه فیزیکی شهر، شاخص نزدیک ترین برای الگوی توزیع ظرفیت های درونی شهر و مدل ویکور جهت رتبه بندی مناطق شهر با توجه کاربری های موردمطالعه استفاده شده است. طبق محاسبات ضریب آنتروپی شانون، میزان ln(n) 38/1 به دست آمده است که در مقایسه با میزان ضریب آنتروپی شهر که 37/1 به دست آمده است نشانگر رشد و توسعه فیزیکی شهری پراکنده و رشد بی قواره شهری می باشد. همچنین نتایج هلدرن نیز نشان می دهد، حدود 90 درصد از رشد شهر ناشی از رشد جمعیت بوده است و تنها 0.09 درصد مربوط به رشد افقی و اسپرال شهر بوده است. با بررسی تطبیقی میزان مساحت پیشنهادی و مساحت محقق شده شهری مشخص می شود که حدود 917 هکتار از سطوح کاربری های پیشنهادی هنوز محقق نشده است. درحالی که میزان ظرفیت های درونی برای این شهر معادل 2408 هکتار می باشد. با مقایسه تطبیقی مشخص می گردد، میزان مساحت بر اساس میانگین عددی، نسبت نزدیک ترین همسایگی 58/27- اندازه گیری شده است. ازآنجاکه این مقدار کوچک تر از یک است، بنابراین نتیجه می گیریم ظرفیت های درونی شهری به صورت خوشه ای در سطح شهر توزیع شده است. درنهایت طبق نتایج روش ویکور منطقه 3 شهر با 15/36 دارای بیشترین ظرفیت درونی شهر می باشد.

توسعه میان­ افزای شهری که تأکید بر بهره­ گیری از ظرفیت زمین های خالی و بدون­ استفاده در درون نواحی ساخته شده، ساختمان های مخروبه و اراضی قهوه­ای دارد راهبردی در جهت کنترل پراکنده ­رویی شهری و پیامدهای مرتبط با آن است. از این رو در این پژوهش به سنجش ظرفیت­های توسعه میان ­افزا در شهر سبزوار-که با مشکل پراکنده ­رویی روبروست-پرداخته شد. پژوهش حاضر از نظر رویکرد، توصیفی-تحلیلی و از نظر ماهیت، توسعه ای-کاربردی است. داده­های مورد نیاز با استفاده از روش کتابخانه­ای و اسنادی گردآوری گردید. 13 معیار جهت سنجش ظرفیت­های توسعه میان­ افزا تعیین شد و با بهره ­گیری از نظر متخصصان در قالب فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) وزن و اولویت هر معیار مشخص گردید. همچنین از مدل فازی برای تولید، استانداردسازی، فازی­سازی و تلفیق لایه ­ها در محیط GIS استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان داد در شهر سبزوار، نواحی مرکزی نسبت به نواحی حاشیه شهر، قابلیت بیشتری از نظر توسعه میان­افزا دارد. با اینکه نواحی مرکزی، زمین­های خالی کمتری دارد اما استقرار این زمین­ها در درون بافت موجود و فاصله کمتر آن­ها با اراضی ساخته شده و همچنین عوامل دیگری از جمله وجود ساختمان های مخروبه، قدیمی و با کیفیت پایین در بافت­های فرسوده، دسترسی بیشتر به خدمات و امکانات شهری و. . . باعث شده که این نواحی قابلیت بیشتری از نظر توسعه میان­افزا نسبت به نواحی حاشیه داشته باشد. در کل، حدود 29/20 درصد مساحت شهر سبزوار برای توسعه میان­افزا کاملا مناسب، 15/13 درصد مناسب، 33/41 درصد متوسط، 98/ 16درصد نامناسب و 25/8 درصد کاملا نامناسب می­باشد. بنابراین در شهر سبزوار ظرفیت قابل توجهی برای توسعه میان­افزا وجود دارد که بهره ­گیری از آن می­ تواند به کاهش پراکنده ­رویی در این شهر کمک کند.

مقدمه و هدف پژوهش: با افزایش شهرنشینی در ایران و به تبع آن افزایش محدوده های شهری، روند توسعه شهری به سوی ناپایداری سوق یافته است. در این مقاله ضمن بررسی مشکلات و پتانسیل های موجود در سطح شهربروجردو استخراج اهداف برنامه ریزی، راهبردها و سیاستهای اجرایی برای استفاده بهینه از فضا، امکانات متناسب با شرایط اقتصادی - اجتماعی، فرهنگی شهر بروجرد ارائه شده است.روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع توسعه ای- کاربردی و روش انجام پژوهش توصیفی- تحلیلی است. روش گردآوری داده پیمایشی- کتابخانه ای بوده است تکنیک مورد استفاده در پژوهش، تکنیک AIDA، فضای پژوهش محدوده شهربروجرد وجامعه پژوهش شهروندان و متولیان و برنامه ریزان شهری بروجرد بوده است.یافته ها: بر اساس یافته های پژوهش سیاستهای برنامه ریزی در طرح های توسعه شهری و نیاز به تامین مسکن از جمله اهم علل انسانی و فضای جغرافیایی با توپوگرافی ناهموار آن از جمله علل طبیعی گسترش بی رویه شهر بروجرد می باشد و همچنین ضعف مدیریت شهری و سبقت شهرنشینی بر شهرسازی و ضعف ساختارهای زیر بنایی شهری از جمله مهمترین مشکلات شهری بوده است که پژوهشگران با نگرش بر شرایط زیستی- اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی شهروندان توسعه دورن شهری را با ارائه پروژه های عملیاتی پیشنهاد نموده اند.نتیجه گیری: شهرهای غربی کشور بدلیل استقرار در جام فضایی زاگرس و متاثر از شرایط توپوگرافیکی آن تقریبا همگی با مشکل پراکنده رویی مواجه هستند پراکنده رویی از بعد کالبدی باعث افزایش فشار هزینه های زیر ساختی به متولیان شهری شده و از طرفی دیگر باعث نابودی اراضی کشاورزی و باغات حواشی شهرها خواهد شد در این پژوهش با ارائه راهبردهای عملیاتی توسعه از درون شهربروجرد هدایت شده است.

امروزه توسعه میان افزا برای شهرهایی که با محدودیت توسعه افقی و تنگناهای طبیعی مواجه می باشند رویکردی مناسب شناخته شده است. این نوع پدیده توسعه درونی از یک سو به مسئله تأمین مسکن شهری مربوط می شود و از سوی دیگربه ضرورت حفظ زمین های محدوده ی شهر و حوزه های پیرامون آن باز می گردد. بسیاری از اراضی شهری یا فاقد کاربری هستند و یا دارای کاربری های فراشهری(زندان ها و پادگان ها و غیره) می باشند و یا اینکه متناسب با ارزش زمین و تأسیسات و تجهیزات موجود، تراکم ساختمانی-جمعیتی اعمال نشده است. همین امر باعث شده که شهرهای در فضاهای پیرامون خود به گونه ای ناموزون وافراطی گسترش یابند. این در حالی است که می توان با محدود کردن گسترش حاشیه ای و اعمال سیاست های تشویقی متراکم سازی علاوه بر استفاده بهینه و حداکثری از ظرفیت های درون شهر، مانع تخریب محیط زیست و نابودی اراضی کشاورزی وزراعی حاشیه شهرها شد و با هدایت توسعه کالبدی میان افزا گامی در جهت توسعه پایدار شهری برداشت. براساس آمارهای موجود، 67هزار هکتار بافت فرسوده شهرهای کشور شناسایی شده است که از این میزان؛ 258 هکتار آن در شهربروجرد قرار دارد و عدم توجه به توسعه میان افزا شهرهای کشور و به طور اخص شهر بروجرد می باشد. برهمین اساس هدف مقاله در راستای ظرفیت سنجی فضایی توسعه میان افزا دراراضی رها شده وبلااستفاده شهر بروجرد است و روش پژوهش به صورت توصیفی، تحلیلی وییمایشی می باشد. بنابراین با آگاهی از میزان اراضی خالی و ساخته نشده درون شهر بروجرد و برآورد میزان اراضی قابل دریافت، ضرورت استفاده بهینه از فضاهای خالی و کم بهره برداری شده و فضاهای رها شده جهت تأمین مسکن با رویکرد توسعه میان افزا شهرقابل درک است و ارجح بر توسعه پراکنده شهر در اراضی پر شیب و ناهموار با هزینه های آماده سازی بسیار بالا می باشد.

از چالش های اساسی برنامه ریزی شهری، کمبود زمین برای توسعه و تأمین نیازهای مناطق شهری به ویژه شهرهای بزرگ چون مشهد است. در شرایط کمبود زمین، باید به دنبال توسعه زمین های ازتوسعه بازمانده به منظور استفاده از تمام توانمندی های درونی شهر در چارچوب توسعه میان افزا بود. از جمله اراضی و فضاهای بازمانده از توسعه، اراضی موقوفه شهری می باشد. شهر مشهد از جمله شهرهایی است که در آن مالکیت وقفی نقش مهمی در توسعه و مدیریت شهری داشته است. به ویژه منطقه 6 شهرداری شهر مشهد که حدود 80 درصد اراضی آن، تحت مالکیت وقفی آستان قدس رضوی بوده و با مشکل کمبود زمین، ناکارایی و عدم پویایی بافت های درونی مواجه است. از چالش های اساسی برنامه ریزی شهری، کمبود زمین برای توسعه و تأمین نیازهای مناطق شهری به ویژه شهرهای بزرگ چون مشهد است. درچنین شرایطی، باید به دنبال توسعه زمین های ازتوسعه بازمانده به منظور استفاده از تمام توانمندی های درونی شهر در چارچوب توسعه میان افزا بود. در این مقاله، امکان بازتوسعه اراضی موقوفه این منطقه در قالب ظرفیت سنجی میان افزای بررسی شده است. برای رسیدن به این هدف، پس از شناسایی و بررسی شاخص های ظرفیت سنجی میان افزا اراضی موقوفه در منطقه 6، به منظور هم پوشانی آن ها و اولویت بندی قطعات مستعد توسعه، از ابزار سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی(AHP) استفاده شده است. نتایج بیانگر آن است که معیار«آشنایی با الزامات وقف» با ضریب اهمیت 0. 154 مهم ترین عامل و معیار «ضوابط فرادست» با ضریب اهمیت 0. 021 ضعیف ترین عامل در سنجش ظرفیت بازتوسعه اراضی موقوفه شهری مطرح می باشند.